Jeśli zimową nocą podróżny

CalvinoJeśli planujesz, Czytelniku, lekturę Itala Calvina, niech nie zwiedzie cię nota wydawnicza umieszczona na okładce. Dowiesz się z niej, że powieść „Jeśli zimową nocą podróżny” zakwalifikowano do literatury kombinatorycznej. Bardziej zaniepokojony niż zaintrygowany tą informacją być może przyznasz w duchu, że kombinatoryka kojarzy ci się jedynie z kombinacjami – i przekonany, że masz do czyniania z wymagającym eksperymentem, odłożysz książkę. Uważaj, robisz błąd. Ogromny!

Otwórz więc książkę bez czytania skrzydełek i bez wypytywania przyjaciół; bez posiłkowania się opiniami blogerów; bez liczenia gwiadek przyznawanych przez internetowe bractwo. Otwórz – i skacz!

Początkowo grunt wyda ci się twardy i znajomy. Jak okiem sięgnąć, przestrzeń widziana wielokrotnie. Krajobraz jak z zasobów wiki commons, dostępny dla wszystkich i tysiąc razy wykorzystany. Ale co to – woda? Skąd te krople, przecież nie pada? Krople zamieniają się w kałuże, które rozlewają się wokół twoich stóp. Kałuże łączą się, porusza je prąd, a grunt, na którym stoisz, zaczyna się zapadać. Zaraz woda cię dosięgnie, zamoczysz nogi – skacz!

Skoczyłeś, przewracasz kartki, już trochę nieufny, już trochę czujny, niby pewny grunt ostrożnie macasz stopą… Co to? Znów kałuże, znów porywa cię rzeka? Nie ma czasu się zastanawiać, teraz już nie dasz się oszukać; ostatecznie jesteś istotą rozumną i uczącą się, więc uczysz się błyskawicznie rozpoznać mistyfikację i fałszerstwo; a nauczywszy się skaczesz już spokojnie z jednego rozdziału do drugiego i nagle pewny siebie znajdujesz oparcie w braku oparcia. Może nawet poczujesz się tak zadufany, że pomyślisz: czy to w ogóle do czegoś prowadzi?

Dziesięć szkatułek, dziesięć początków powieści. Każda urywa się w najciekawszym momencie – dokładnie wtedy, gdy zaczyna cię wciągać. Autor jest sadystą? Czy naprawdę może uważać, że tylko w mistyfikacji tkwi prawda literatury?

Jeśli zimową nocą sięgnąłeś, Czytelniku, po powieść Itala Calvina, być może pomyślisz, że nawet najwspanialsza mistyfikacja podlega władzy czasu. Początek książki, opisujący jej zakup w księgarni, w twoim przypadku stracił magiczną moc – ty wszak nabyłeś powieść przez internet. A fragment o dzwoniącym telefonie już wkrótce będzie wymagał przypisu, tłumaczącego, że kiedyś nie miało się zawsze przy sobie komórki… Zaraz się jednak pocieszysz, że choćbyś korzystał z czytnika, istota powieści Calvina nie zmieniła się – obrazy przepływające przed twoimi oczami jeden po drugim zamieniają się w metafory, wszystko tu jest o książkach, wszystko opisuje czytanie.

Dobra powieść podlega indywidualnej interpretacji. „Jeśli zimową nocą podróżny” jest powieścią totalną w tym sensie, że akt interpretacji jest jedynym możliwym sposobem zapoznania się z nią. Zdanie „markiza wyszła o piątej” interpretacji nie wymagało, w XIX w. czas przeszły prosty był, jaki pisał Ronald Barthes, „systemem bezpieczeństwa literatury pięknej”. Oznajmiał i narzucał twórczość, pisarstwo służyło celom, nie było tylko sprawą języka. U Calvina czas przeszły prosty pojawi się jedynie w cytacie – czy ty też, Czytelniku, rozpoznałeś go po pierwszym zdaniu i rozemocjonowany pobiegłeś do swojej bibioteczki, by wyciągnąć tom i sprawdzić, czy się nie pomyliłeś? – literatura przeszła daleką drogę od czasu, gdy markizy wychodziły o piątej.

Kiedy skończyłeś czytać powieść Itala Calvina, oszukany na ostatniej stronie po raz tysięczny i pierwszy, rozbrojony ostatnim pomysłem autora i głęboko pokorny wobec jego talentu, mogłeś pomyśleć jeszcze jedno. Powieść Calvina jest w swej nieuczciwości bardzo uczciwa; to, co z niej wyczytasz, zależy tylko od ciebie.

Italo Calvino, Jeśli zimową nocą podróżny, WAB 2012

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s